|
|
|
|
|
|
 | Historia jednej opery |
|
Tematyka operowa w badaniach naukowych przeżywa ostatnio renesans. Opery nie postrzega się wszakże już tylko jako wyabstrahowanego, wyjętego z kontekstu, utworu wokalno-instrumentalnego, którego wartość wynika wyłącznie z zawartych w nim elementów - uznaje się ją także za zjawisko kulturowe, za którym stoi historia z całym sztafażem idei, poglądów politycznych, przemian społeczno-ekonomicznych itd. Przykładem takiego podejścia do dzieła operowego jest książka Katarzyny Lisieckiej Świadectwo opery. "Fidelio" Ludwiga van Beethovena na tle przekształceń świadomości europejskiej przełomu XVIII i XIX wieku. Autorka spogląda krytycznie na europejską kulturę tamtego czasu, próbując odnaleźć w jej kontekście źródła zmian, jakie wprowadził do kolejnych wersji Fidelia Beethoven. Kompozytor bowiem aż trzy razy podejmował współpracę z różnymi librecistami w poszukiwaniu ostatecznej, satysfakcjonującej go wersji dzieła.
Katarzyna Lisiecka w Rewolucji Francuskiej widzi koło zamachowe przemian nie tylko politycznych (obalenie dworu Ludwika XVI), także kulturowych, mających poważne konsekwencje w sferze sztuki. Próbuje dociec, dlaczego niektóre elementy libretta Beethoven odrzucił. Pomaga jej w tym wnikliwa analiza kolejnych wersji opowieści o Leonorze przywdziewającej męski strój, by jako Fidelio odnaleźć niesprawiedliwie uwięzionego małżonka.
Pierwowzorem historii o Fideliu była popularna w swoim czasie powieść Léonore ou l'amour conjugal autorstwa tandemu artystycznego Bouilly-Gaveaux. Katarzyna Lisiecka rozważa jej zawartość ideową i obecność w niej całego arsenału środków umożliwiających proste odczytanie przez mieszczańskich odbiorców, do których przede wszystkim była skierowana. Maluje przed czytelnikiem rozległy pejzaż epoki przełomu XVIII i XIX wieku. Porusza przy tym zagadnienia dotyczące kształtowania się nowego modelu społeczeństwa, narodzin kapitalizmu i kultury masowej, krystalizowania się specyficznej mentalności mieszczańskiej. Interesuje ją, w jaki sposób sztuka ówczesna reagowała na zmiany społeczno-polityczne. Ukazuje, jak opera Beethovena świadczy o głębokich zmianach zachodzących w każdej sferze życia. Przygląda się również ewolucji w postrzeganiu świata przez samego kompozytora, który dokonując zmian w swym dziele, zmian istotnych, odsłania często własne wnętrze.
Świadectwo opery Katarzyny Lisieckiej to nie łatwa lektura - zarysowane w książce szerokie tło historyczne, muzyczne, literackie, ideowe i filozoficzne, różnorodna problematyka, a przede wszystkim zawarta w niej dogłębna analiza warstwy literackiej i muzycznej każdej z wersji Fidelia, wymagają od czytelnika sporej erudycji. Ale to książka wartościowa, cenna również dlatego, że zawiera cztery pełne wersje libretta.
|
| Katarzyna Lisiecka Świadectwo opery. "Fidelio" Ludwiga van Beethovena na tle przekształceń świadomości europejskiej przełomu XVIII i XIX wieku, Poznań 2007, Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, ss. 408, libretta czterech wersji opery, polski przekład libretta, indeks nazwisk. | | | AGNIESZKA OKUPSKA | |
|
|
|
