Muzyka wsp蟪czesna
Relacje
Opera
Historia
P硑ty
Archiwum Artyku硑 Ksią縦i P硑ty Autorzy Koncerty Prenumerata Reklamy i Og硂szenia Forum Kontakt
Muzyka wsp蟪czesna  Najnowsze utwory Bogusława Schaeffera

W tym roku przypada sześćdziesięciolecie działalności kompozytorskiej Bogusława Schaeffera - tw贸rcy w naszym kraju bardziej znanego jako dramaturg niż kompozytor. Jego sztuki teatralne, tłumaczone na siedemnaście język贸w, z hiszpańskim, estońskim, hebrajskim i ukraińskim włącznie, od przeszło trzydziestu lat grane są w kraju i za granicą. Sam kompozytor dziwi się tej popularności, ale wyjaśnienie jest proste: na koncert przychodzi kilkadziesiąt, czasem kilkuset słuchaczy, a sztukę graną przez kilka sezon贸w oglądają dziesiątki tysięcy widz贸w.

Schaefferowski teatr przyciąga publiczność tak silnie, że są osoby, kt贸re oglądają jedno i to samo przedstawienie po kilkanaście razy; niekt贸re z nich - jak Scenariusz dla nie istniejącego, lecz możliwego aktora instrumentalnego czy Audiencje - grane są nieprzerwanie od kilkudziesięciu lat, toteż większa popularność Schaeffera jako dramaturga jest niejako naturalną konsekwencją tego stanu rzeczy. I choć to jedyny na świecie (i w historii kultury) kompozytor uprawiający z zamiłowaniem - ale też z wielkim powodzeniem - tw贸rczość dramaturgiczną, to w centrum jego wszechstronnej działalności artystycznej, obejmującej r贸wnież pisarstwo i grafikę, znajdują się przede wszystkim dzieła muzyczne - ponad p贸ł tysiąca w przeszło dwudziestu rozmaitych gatunkach.

"To Panu jeszcze się chce komponować?" - zapytała kiedyś w holu poznańskiej Filharmonii pewna pani, nieświadoma, że ten "urodzony kompozytor" po prostu lubi komponować. Tworzenie jest właściwością jego natury, przy czym należy zauważyć niewyczerpaną pomysłowość i zadziwiającą odkrywczość jego muzyki. Sześćdziesiąt lat wytrwałej pracy to nieustanny wzrost intensywności tworzenia (a przecież 6 czerwca, czyli 6.06.06 Bogusław Schaeffer skończył 77 lat) przy wysokich zawsze wymaganiach stawianych własnej sztuce.

Skomponowany w 1990 roku III Koncert fortepianowy (z kompozytorem jako solistą) wyznacza ważny przełom w tw贸rczości Schaeffera. W ostatnich szesnastu latach występował on w swoich Koncertach fortepianowych osiem razy. Zawsze gra z partytury, co pozwala mu świadomie i precyzyjnie wsp贸łdziałać z orkiestrą, kt贸ra w jego muzyce od 1958 roku traktowana jest solistycznie, tzn. bez zdwojeń jak w tradycyjnej instrumentacji.

  BOGUSŁAW SCHAEFFER, Fot. Archiwum  
  BOGUSŁAW SCHAEFFER, Fot. Archiwum  
Od roku 1990 Schaeffer grał na ponad trzydziestu koncertach kameralnych własne utwory solowe, m.in. kolejne Modele na fortepian solo (napisał ich ponad 30), w kt贸rych stworzył indywidualny styl muzyki fortepianowej. Pojawiają się w niej wyszukane figury melodyczne na czele z motywem B-Es-C-H - składa się on z inicjał贸w imienia i nazwiska kompozytora, a zawiera wszystkie interwały od sekundy małej do kwarty. W harmonice, rozbudowanej do permanentnej sześciogłosowości, odnajdujemy też fragmenty z użyciem 10-dźwiękowych akord贸w, dzięki kt贸rym przy zatrzymaniu wybranych składnik贸w tworzy się specyficzna, cicha, ale dobrze słyszalna motywika. Charakterystycznym rysem tej muzyki jest mocno zr贸żnicowana rytmika (każda kolejna nuta danej frazy ma inną wartość rytmiczną) oraz niekonwencjonalne wykorzystanie całej klawiatury (np. akcentowane akordy w najwyższych rejestrach, akordy i bogate polifonie w bardzo niskich rejestrach). W muzyce fortepianowej Schaeffera nie ma śladu "akompaniowania" czemukolwiek - w miejsce klasycznego podziału na lewą i prawą rękę kompozytor wprowadził po prostu "grę dziesięcioma palcami".

Spośr贸d 65 prawykonań jego utwor贸w w ciągu ostatnich sześciu lat warto zwr贸cić uwagę na najważniejsze: V Koncert na fortepian i ch贸r 15 solist贸w wokalnych (2002), kompozycję OSCENOI na głos wokalny, fortepian, zesp贸ł kameralny i media elektroakustyczne (1995) oraz II Koncert klarnetowy "Baclars" na klarnet basowy, klarnet, saksofon altowy, media elektroakustyczne i orkiestrę kameralną (2006).

Prawykonanie V Koncertu odbyło się 11 czerwca 2005 roku w Katowicach w sali NOSPR-u, z udziałem pianistki Gabrieli Szendzielorz i zespołu "Camerata Silesia" pod dyrekcją Anny Szostak. Publiczność usłyszała dzieło znamienne w swojej oryginalności: w dziejach muzyki nikt jeszcze nie napisał koncertu fortepianowego z udziałem ch贸ru (w tym przypadku zastępującego orkiestrę i składającego się z "odwr贸conego tr贸jkąta": pięciu sopran贸w, czterech alt贸w, trzech tenor贸w, dw贸ch baryton贸w i jednego basu). Ta mocno rozbudowana kompozycja składa się z pięciu części skontrastowanych zar贸wno pod względem formy, jak faktury; stawia duże wymagania ch贸rowi solist贸w oraz pianiście, zwłaszcza pod względem jakości brzmienia.

W kompozycji OCSENOI tytuł czytany wspak to nazwisko wybitnego dramaturga francuskiego, kt贸ry w Journal en miette zamieścił wspaniały tekst zatytułowany Trzy sny o Sch盲fferze. Owe sny są właściwie scenami o charakterze na wskroś dramatycznym. Bezpośrednią inspiracją dla Ionesco stało się wykonanie kompozycji TIS MW2, kt贸re tak głęboko zapadło w pamięć autora Łysej śpiewaczki, że przedstawił Schaeffera jakby w trzech postaciach: jako bezwzględnego nauczyciela dzieci, jako uwięzionego - z politycznych względ贸w - choreografa i jako maniakalnego przyw贸dcę dziecięcej manifestacji. W OCSENOI (utworze nawiązującym do wizji Ionesco) obok skrzypiec, fortepianu i oboju ważną rolę odgrywają media elektroniczne, a także głos wokalistki. Prawykonanie odbyło się w Kijowie 28 września 2005 roku w Teatrze Podol na koncercie monograficznym, na kt贸rym zaprezentowano r贸wnież (w języku ukraińskim) prapremierę pełnego humoru utworu teatralnego: Fragmentu III na dw贸ch aktor贸w, klarnet, fortepian i media elektroakustyczne (2005), nawiązującego do powstałych wiele lat temu dw贸ch Fragment贸w.

II Koncert klarnetowy "Baclars" napisany został w tym roku dla Udo Grimma, klarnecisty grającego w utworze na trzech pokrewnych instrumentach. Prawykonanie odbyło się 30 kwietnia w Hanowerze, a trzynastoosobową orkiestrą kameralną, złożoną z muzyk贸w z Hanoweru i z Krakowa, dyrygował Stephan Meier. Trwający ponad p贸ł godziny czteroczęściowy Baclars intryguje niezwykłością wciąż zmieniającej się faktury i barwy wzbogaconej mediami elektroakustycznymi oraz wirtuozerią gry - r贸wnież instrument贸w towarzyszących, a wśr贸d nich specyficznie użytej grupy piętnastu instrument贸w perkusyjnych. Nakładają się tu i przeplatają linie poszczeg贸lnych instrument贸w, kojarzonych na zasadzie towarzyszących soliście par, dzięki czemu powstaje misterna tkanka brzmieniowa, tworzona przez zmieniające się obsady od mniejszych grup aż po tutti orkiestry.

Dzieła Schaeffera, szczeg贸lnie z ostatnich kilkunastu lat, ukazują najistotniejsze cechy jego muzyki: liryzm, polimelodyjność, kalejdoskopowość barw przy jednoczesnym zaszyfrowaniu brzmienia, mikrozwaloryzowaną rytmikę oraz specyficzne wyważenie proporcji stosowanych środk贸w wyrazowych, polegające m.in. na unikaniu jaskrawych kontrast贸w. Schaeffer wyraźnie preferuje muzykę o płynnym przebiegu, z wyrafinowanymi i subtelnymi cieniowaniami (na co niewątpliwie mają wpływ jego upodobania graficzne); stara się komponować muzykę "przyjazną" dla wykonawc贸w i słuchaczy. Analizując jego partytury zauważymy, że partie poszczeg贸lnych instrument贸w są stosunkowo łatwe do wykonania, dzięki czemu unika się trudu i konieczności długich pr贸b, natomiast suma wertykalna jawi się nam jako niezmiernie złożona. Słuchacze odbierają więc wielowymiarową tkankę muzyczną, kt贸ra przy każdym kolejnym kontakcie ukazuje nowe szczeg贸ły i piękno nowej muzyki.
JADWIGA MARIA HODOR

ROK L • NR 13 • 25 CZERWCA 2006

Mysz w Ruchu


ROK L • NR 13 • 25 CZERWCA 2006


2013r - Terminarz nadsy砤nia materia丑w


Biblioteka narodowa
Oficjalna witryna banku PKO BP

  Wstecz  Do g髍y  Napisz do nas  DrukujSkomentuj

© 2006-2009 Biblioteka Narodowa